X
تبلیغات
رایتل
ایران نامه، پایگاه آگاهی رسانی میراث فرهنگی و طبیعی ایران و جستار های ایران پژوهی شاهین سپنتا، مهرناز شهباز و همکاران
بایگانی
دسته بندی
25 بهمن 1395


ریشه‌ها و پیوندهای فرهنگی

جشن بهاری میله گل سرخ در مزار شریف

پژوهش و نگارش: شاهین سپنتا



برافراشتن درفش یا علم در میله گل سرخ مزارشریف



میله گل‌سرخ، یکی از آیین‌های بهاری مزارشریف در شمال افغانستان است که همه ساله همزمان با نوروز، آغاز می‌شود و تا 40 روز ادامه دارد. شیوه امروزین برگذاری این آیین، نمایی مذهبی دارد از این روی برخی آن را آیینی برخاسته از سنت‌های مذهبی می‌دانند. این نگارنده با بررسی آیین‌های مشابه در ایران زمین می‌کوشد تا به نمایی روشن‌تر از ریشه‌های تاریخی و فرهنگی «میله گل سرخ» دست یابد.

نگاهی به بلخ کهن و مزارشریف

شهر کهن بلخ در شمال افغانستان کنونی و در نزدیکی رود جیحون یا «آمودریا» قرارداشت.بلخ کهن، شهری آباد با دیوارهای بلند دفاعی، دروازه‌ها، برج‌ها، محله‌ها، بازارها، مدرسه‌ها، نیایشگاه‌ها و مزارهای مختلف بود.1

برپایه روایات ایرانی، شهر بلخ را که زیبا (اوستایی: srira) لقب یافته بود، لهراسب بنا کرد و آن را تختگاه خود ساخت.2

به روایت بُندهش، بلخ چهارمین شهر زیبایی است که اورمزد آفریده است و از دیرباز درفشی نامدار داشته است:

«چهارم، بلخ بهترین سرزمین آفریده شد. نیکو به دیدار؛ مردم آنجا درفش کوشایی دارند. او را پتیاره سوراخ پیش آمد، خانه را سوراخ فراز گیرد، فرو ریزد.»3

 

دنباله نوشتار را در اینجا بخوانید...

13 دی 1395
کتاب شناخت: بارون و بارفتن



بارون و بارفَتَن توُ نِصفی جَهون به بازار اومِد


ایران نامه - شاهین سپنتا: بارون و بارفَتَن مجموعه غزل به لهجه اصفهانی، سروده خسرو احتشامی هونه گانی به کوشش حشمت الله انتخابی توسط انتشارات نقش مانا با همکاری سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان در 224 صفحه منتشر شد.

این مجموعه کم نظیر دربرگیرنده 50 غزل به لهجه اصفهانی است که هم در ساخت و صورت و هم در بن مایه عاشقانه اند. شاعر با فراهم آوردن این مجموعه خواسته تا مُعرف ظرفیت بالای لهجه اصفهانی و زداینده غبار هرزه نگاری های متداول از چهره این لهجه باشد.

احتشامی، اصطلاحات عامیانه، امثال و حکم، کنایه ها و استعارات زبان مردم کوچه و بازار را با استادی در غزل خود جاری ساخته و کوشیده است با بهره گیری از گنجینه واژگان لهجه اصفهانی که در آثار شاعران قدیم و پیشگامان شعر با لهجه اصفهانی به یادگار مانده همچون میرزا قشمشم، صادق ملا رجب، سالک قهوه چی، میرزا حبیب اصفهانی، جعفرخاکشیر، مکرم اصفهانی، اکبر جمشیدی، حسین دودی، مجتبی کیوان، حسن بهنیا، و علی مظاهری در رگه های مختلف هرزه نگاری، طنز، فکاهی، عرفانی، این ودیعه نفیس را به آیندگان بازسپارد. 

دنباله نوشتار را در اینجا بخوانید...

30 آذر 1395
گزارش همایش روز اصفهان آذر95


هفتمین همایش نکوداشت روز اصفهان برگذار شد

ایران نامه: هفتمین همایش نکوداشت یکم آذر روز اصفهان، به همت انجمن دوستداران اصفهان، سه شنبه دوم آذرماه 95 در تالار همایش های اتاق بازرگانی اصفهان برگذار شد.

در این همایش پس از خوش آمد گویی دبیر انجمن دکتر سیروس شفقی و سخنان شهردار دکتر جمالی نژاد و دکتر امیری نماینده مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان، سخنرانان مهندس مهرداد بهمنی، و دکتر احمد خاتون آبادی، به ترتیب درباره وظیفه شهروند اصفهانی در میراث فرهنگی، و راهکارهای مقابله با بحران آب، به سخنرانی پرداختند.

در بخش پایانی همایش با اجرای شاهین سپنتا از سرآمدان اصفهان در سال 95  استاد محمود فرشچیان، عبدالوهاب شهیدی، دکتر محسن رنانی، کیومرث پوراحمد، مهندس سلیمان ساسون، و نادر قلی نادری با اهدای تندیس نماد اصفهان تجلیل شد.

 

دنباله نوشتار را در اینجا بخوانید...

12 آبان 1395
نارنج سودار در کرمان


گزارش موردی مشاهده یک گونه نادرغیر بومی گیاهی

توت آمریکایی یا نارنج سودا در مشتاقیه کرمان


ایران نامه - شاهین سپنتا: کرمان، شهری در جنوب شرقی  ایران و مرکز استان کرمان است. یکی از بناهای تاریخی شهرکرمان گنبد مشتاقیه یا سه گنبدان ، مزار 3 تن از عرفای دوران قاجار است که در گذشته در جوار قبرستان کهنه و خارج از حصار شهر قرار داشته است.

در کنار ضلع شمالی بنای مشتاقیه در مجاور پیاده روی خیابان مشتاقیه، درختی تنومند و سایه گستر با میوه های متفاوت توجه رهگذران را به خود جلب می کند. افراد محلی میوه های گرد و توپ مانند این درخت را پس از این که به زمین می افتد جمع کرده و دستفروشان در بازار به عنوان درمان کننده گیاهی اگزمای پوستی می فروشند. محلی های کرمان این درخت را "سودا" نام گذاشته اند که برابر با همان واژه " اگزما" هست. اما در تهران و کرج به نام "توت آمریکایی" شناخته می شود.

 ساختار متفاوت و نادر میوه های غیرخوراکی این درخت در نگاه اول حکایت از این دارد که با یک گیاهی بومی ایران مواجه نیستیم. با بررسی های بیشتر روشن شد که این درخت با نام علمی  Maclura pomiferaمشهور به «ماکلورا» و یا «توت آمریکایی» با نام انگلیسی osage orange (نارنج اوسیج) شناخته می شود و همانطور که گفته شد افراد محلی در کرمان آن را «نارنج سودا» نامیده اند. نام علمی این درخت به افتخار "ماکلور" زمین شناس آمریکایی گذارده شده است  (osage نام یکی از قبیله های سرخپوست در آمریکاست) و خاستگاه اصلی آن ایالت تگزاس آمریکاست.
دنباله نوشتار را در اینجا بخوانید...

9 مرداد 1395
گلی گشو/ گرگشو/ گره گشو/ گرگیعان


گلی گشو/ گرگشو، آیینی ایرانی در ماه رمضان

پژوهش: شاهین سپنتا


گلی گشو در شهر چُغادَک استان بوشهر- عکس: چغادک نیوز


رمضان، نهمین ماه سال در گاهشماری هجری قمری و زمان انجام اعمال و فرائض روزه (صیام) است. افزون بر اعمال متداول رایج بین عموم مسلمان در ماه رمضان، برخی از سنت های محلی متنوع و جشن های اقوام و ملت های مختلف به ماه رمضان راه یافته است.

خانه تکانی، پخت انواع شیرینی و غذاهای محلی، آذین بندی کوچه و خیابان، دید و بازدید عمومی، سنت هایی هستند که در مناطق و اقوام مختلف ایرانی با تاثیر از جشن های ایرانی همچون نوروز و چهارشنبه سوری به ماه رمضان راه یافته است.

  

دنباله نوشتار را در اینجا بخوانید...

2 فروردین 1395
نامه سرگشاده به رئیس جمهور- 1395/1/2


به نام خداوند جان و خرد

جناب آقای دکتر حسن روحانی

ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران

 

با سلام و احترام و شاد باش جشن جهانی نوروز و فرارسیدن سال 1395 خورشیدی، ضمن آرزوی موفقیت حضرتعالی در تحقق برنامه های خود و رونق اقتصادی در سال پیش رو، با بهره گیری بیشتر از توانمندی های فرهنگی و اجتماعی، به استحضار می رساند:

همان گونه که آگاهید، احترام به سنت ها و آیین های ایرانی وظیفه همه ایرانیان است و در این میان، مسئولیت کسانی که از سوی مردم برای تصدی کلیدی ترین مناصب انتخاب شده اند به ویژه شخص رئیس دولت در حفظ ارزش های فرهنگی و تاریخی کشور اگر از بقیه ملت بیشتر نباشد، کمتر نیست.

همان گونه که آگاهید یکی از نمادهای نوروز ایرانی، سفره هفت سین است؛ سفره ای پر خیر و برکت که همه ساله به هنگام نوروز همه ایرانیان و ایرانی تباران و برپادارندگان نوروز در گوشه گوشه ایران فرهنگی و سراسر جهان می گسترانند.

فراموش نمی کنیم، روزهای غرور آفرین دفاع مقدس را که رزمندگان دلاور ایرانی در سخت ترین شرایط جنگی و با کمترین امکانات، سفره های هفت سین خود را در سنگرها می گستردند.

از یاد نمی بریم،  سفره های هفت سین خانواده های بزرگوار شهدا را که پس از سال ها که از پرکشیدن آن عزیزان می گذرد، همه ساله به هنگام نوروز بر مزار شهیدان گسترده می شود.

امروز نیز مدافعان حرم در کشاکش نبرد با تروریست ها در سوریه و در حرم حضرت رقیه، سفره هفت سین ایرانی را به نشانه استواری و پایداری فرهنگ ایرانی- اسلامی در پیشگاه آن حضرت گسترانده اند.

از سوی دیگر دولتمردان دیگر کشورها به نشانه احترام و ارادت به فرهنگ ایرانی و ملت سربلند ایران، پیام های نوروزی خود را از کنار سفره های هفت سین گسترده در دولتسرای خود منتشر می کنند.

اما متاسفانه در پس زمینه پیام نوروزی حضرتعالی، بجز تنگ نارنج که از اجزای اصلی سفره هفت سین نیست، هیچ اثری از اجزای اصلی سفره هفت سین ایرانی همچون سبزه، سمنو، سیر، سنجد،  سیب و ... که هر یک نماد و نشانه ای از آرزوهای بلند این ملت در آستانه سال نوست، دیده نمی شود.

فراموش نکنیم که در راستای مسئولیت خطیری که پیشتر از آن یاد شد، هیچ پویش و انگیزه ای نمی تواند و نباید، فراتر از اهمیت حفظ آیین های فرهنگی و تاریخی ملت رخ نماید و امیدواریم در سال های آینده دولت در کنار ملت بیش از گذشته در پاسداشت فرهنگ و هویت ملی کوشا باشد.

شاهین سپنتا، پژوهشگر جشن های ایرانی


29 آذر 1394
چله یا یلدا ؟


چله درست است یا یلدا، یا هر دو؟

شاهین سپنتا


 

بلندترین شب سال را ایرانیان با جشن و شادی و شب زنده داری سپری می کنند. جشنی که گروهی آن را "چله" و گروه دیگر "یلدا" می نامند و همواره این پرسش پیش می آید که کدام نام درست تر با به قولی ایرانی تر است؟

در این نوشتار به بررسی هر دو واژه و سرچشمه های فرهنگی و تاریخی و واژه شناسی هر دو می پردازیم و سپس برتری های هر کدام را بازمی نماییم.

 

 

دنباله نوشتار را در اینجا بخوانید...

21 آذر 1394
تزئین سرو مهر یا درخت یلدا


آیین آذین بندی سرو مهر در جشن یلدا 1

شاهین سپنتا

سرو ابرکوه یزد، یکی کهنسال ترین درختان سرو  ایران

درخت سرو در فرهنگ ایران جایگاه ویژه ای دارد و از هزاران سال پیش تاکنون مورد علاقه ایرانیان بوده است. گرامی داشت درخت سرو در فرهنگ ایران با گسترش آیین مهر در ایران کهن در پیوند است.

نیاکان هوشمند ما که در طبیعت و با طبیعت زندگی می کردند، پس از مشاهده خورشید و ماه و ستارگان و تجربه تغییرات طبیعی فصول و کوتاهی و بلندی روز و شب، فعالیت های روزانه خود را بر بنیان این پدیده های طبیعی و دگرگونی های آن ها تنظیم کردند و از آن ها بهره های فراوان بردند. از این روی "زندگی بخشی" این پدیده های طبیعی را ستودند و از میان این پدیده های طبیعی، خورشید که با پرتوهایش (مهر) به این زمین و همه زیستمندان روی آن گرمای زندگی می بخشید، بیش از همه مورد ستایش قرار گرفت.

سپس نیاکانمان با ژرف نگری در بزرگترین سرچشمه نور مادی (خورشید) و با شناخت اثرات زندگی بخش پرتوهای آن (مهر) به شناخت درونی بزرگترین سرچشمه نور مینوی (خداوند) دست یافتند و فروزهای پاک و جاودانش همچون مهر مینوی را ستودند و کوشیدند تا برترین صفاتی را که برای او متصور بودند همچون مهرورزی و پیمان داری و میانه روی و دادگستری را در نهاد خود نیز پرورش دهند و آن آیین را « آیین مهر» نامیدند.

 

دنباله نوشتار را در اینجا بخوانید...

18 آذر 1394
پژوهشی درباره جشن یلدا

 


نگاهی به پیشینه و جایگاه یلدا در فرهنگ ایران

 

 شاهین سپنتا

 

چکیده : جشن « یلدا »  یا جشن « شب چله »  در آخرین شب پاییز (30 آذر ماه برابر با 21 دسامبر) که بلندترین شب سال نیز هست ، در خاستگاه اصلی خود « ایران » با شور و شوق فراوان برپا می شود . این جشن ریشه در آیین کهن  « مهر » دارد که دیرزمانی در ایران و سپس در بسیاری از کشورهای آسیا و اروپا گرامی داشته می شد. شادمانی ، گردهمایی خانوادگی و خوردن میوه هایی همچون هندوانه و انار و خشکبار از آیین های ویژه جشن یلدا است.

پیشینه آیین مهر : در هزاره های دور ، مردمانی که در طبیعت زندگی می کردند بر اثر مشاهده خورشید و ماه و ستارگان و تجربه تغییرات طبیعی فصول و کوتاهی و بلندی روز و شب ، فعالیت های روزانه خود را بر بنیان این پدیده های طبیعی و دگرگونی های آن ها تنظیم می کردند و از آن ها بهره های فراوان می بردند. از این روی زندگی بخشی این پدیده های طبیعی را ستودند و آنان را تجلی وجود خداوند دانستند و از میان این پدیده های طبیعی ، خورشید که با پرتوهایش ( مهر ) به این زمین و همه زیستمندان روی آن گرمای زندگی می بخشید ، بیش از همه مورد ستایش قرار گرفت. سپس مردمان با اندیشیدن و ژرف نگری در بزرگترین منشاء نور مادی ( خورشید ) و شناخت اثرات زندگی بخش پرتو های آن ( مهر ) به شناخت بزرگترین منشاء نور معنوی ( خداوند ) دست یافتند . آنگاه مهر معنوی خداوند را ستودند و کوشیدند تا این صفت خداوندی را که به معنای صلح و دوستی ، محبت و پیمان داری و میانه روی است ، در نهاد خود نیز پرورش دهند.

مهر ، در زبان سنسکریت  « Mitra » ، در اوستایی « Mithra » ، در زبان پهلوی « Mitr » و در پارسی امروزی « Mitra یا  Mehr » گفته می شود.

 

دنباله نوشتار را در اینجا بخوانید...

1 2 3 4 5 ... 106 >>
برای هموندی در آگاهی نامه این تارنگار نام کاربری خود در سامانه بلاگ اسکای را وارد کنید
نام کاربری
شمار بازدیدکنندگان : 2081166


Powered by BlogSky.com

آخرین یادداشت ها